روزنامه قدس: سه شنبه 24 آذرماه 1388 / سید جواد میرخلیلی

روز پژوهش، مناسبت خوبی برای پرداختن به مقوله پژوهش در کشور است؛ هر چند این مسئله، چندان­که باید مورد توجه جدی قرار نگرفته است، اما مناسبت­های این چنینی می­تواند بستری مناسب برای آسیب­شناسی این مقوله باشد. در این نوشتار به اجمال به وضعیت کنونی و موجود پژوهش در کشور خواهیم پرداخت و در نهایت به راهکارهای مناسب برای تعمیق این مسئله با توجه به فرمایشات مقام معظم رهبری می­پردازیم.

اگر بخواهیم وضعیت کنونی پژوهش در حوزه­های مختلف علمی، به ویژه حوزه علوم انسانی را با توجه به امکانات و نیروی انسانی و منابع انسانی برای این مسئله بسنجیم، بی­شک  با ناهمخوانی­های متعددی در این رابطه مواجه خواهیم شد که نشان­دهنده کم­کاری و عدم توجه به مسئله پژوهش در کشور بوده است. این­که تعداد قابل توجهی از دانشجویان ما بعد از فراغت از تحصیل، همچنان در وادی پژوهش سررشته چندانی ندارند و صرفاً مدرکی می­خواهند تا با آن به دنبال کاری درخور با رشته­شان و حتی اغلب، مشاغلی نامتناسب با رشته تحصیلی­شان هستند، نشان­گر عدم توجه به مقوله پژوهش و اصولاً بحث علم و علم­اندوزی در کشور است؛ چرا که بر خلاف نظر صریح مقام معظم رهبری مبنی بر پرداختن به پژوهش­های مورد نیاز کشور، اما همچنان این سیر پژوهش به وادی ناکجاآبادی می­رود که هیچ­گونه هدفی در آن دیده نمی­شود؛ به گونه­ای که به راحتی می­توان از موازی­کاری­های بخش­های علمی کشور در مسائل و موضوعات مختلف پی به این مسئله برد. در حالی­که رهبر فرزانه انقلاب، بر روی پرداختن به پژوهش های مورد نیاز کشور، اهتمام ویژه­ای دارند؛ به گونه­ای که به زعم ایشان می­بایست: پژوهش اولاً، مورد اهتمام قرار بگيرد، ثانياً، سمت و سوى پرداختن به نيازهاى كشور را پيدا كند. يعنى می­بایست پژوهش­هائى در کشور صورت بگیرد كه مورد نياز ماست. به فرموده ایشان: "ما ملاك پيشرفت علمى‏مان را درج مقالات در مجلات آى.اس.آى نبايد قرار بدهيم. ما نمي­دانيم آن­چه كه پيشنهاد مي­شود،

تشويق مي­شود، برايش، آن مقاله‏نويس احترام مي­شود، دقيقاً همان چيزى باشد كه كشور ما به آن احتياج دارد. ما خودمان بايد مشخص كنيم كه درباره‏ چى مقاله مي­نويسيم، درباره‏ چى تحقيق مي­کنيم. البته انعكاس در مجامع جهانى لازم است، ضرورى است؛ و انعكاس هم پيدا خواهد كرد. مقصود اين است كه ما پژوهش را تابع نياز خودمان قرار بدهيم." از این توجه رهبری مشخص می­شود که صرفاً خواست و تشویق دیگران و جهت­دهی دیگران نباید در پژوهش­های ما دخیل باشد، بلکه آن چه حائز اهمیت است، نیازهای پژوهشی کشور خود ماست که می­بایست بدان توجه کرد.

نکته دیگری که با توجه به رویکرد پژوهش­محوری، آن­هم در حوزه­های حساسی چون علوم انسانی و علوم اجتماعی باید مورد توجه دقیق قرار گیرد، بحث توجه به آموزه­های بومی و اسلامی در مباحث و پژوهش­های علوم انسانی است. باز هم در این مورد به سخنان حکیمانه رهبری توجه می­دهیم که ایشان قائل به این هستند که: "ما بايد هم در حوزه فرهنگ عمومي و برداشت و اعتقاد و باور عمومي مردم، هم در مورد خاص باور مسئولان، اهميت علوم انساني را روشن کنيم. هم مردم بايد بفهمند علوم انساني مهم است، تاريخ مهم است، ادببيات مهم است، فلسفه مهم است، روان­شناسي مهم است. بايد اهميت علوم انساني را بفهمند و بايد امتيازاتي در فراگيري علوم انساني و تخصص در علوم انساني در نظر گرفته بشود، که براي عموم و براي جوان‌هاي ما جذاب باشد، هم مسئولان ما بايد به اهميت علوم انساني توجه کنند." چنان­که از سخنان رهبر معظم انقلاب بر می­آید، باید مسئولین کشوری، حتی امتیازاتی را برای فراگیری و تخصص در علوم انسانی برای دانشجویان قائل شوند و در نظر بگیرند؛ چرا که علوم انسانی اگر در مسیر درست و مورد انتظار اسلام، که همان انسان­سازی است، رهنمون و هدایت شود و غایت­مداری را در رویکرد خود به مسائل و به ویژه انسان مورد لحاظ قرار دهد، می­تواند جامعه­ را به سعادت و کمال برساند.

ایشان در موارد متعددی با اهمیت قائل شدن به پژوهش در حوزه علوم انسانی تأکید می­کنند که: "علوم انساني براي جامعه، جهت­دهنده است؛ فکرساز است؛ حرکت يک جامعه، مسير يک جامعه، مقصد يک جامعه را مشخص مي‌کند. اين، خيلي مهم است. بنابراين بايد مسئولان هم اهميت علوم انساني را بفهمند. وقتي اين معرفت و باور به وجود آمد، کار، آسان خواهد شد." البته رهبر معظم انقلاب، یکی از علل غربت علوم انساني در دانشگاه‌هاي ما را اين می­دانند که: "آن وقتي­که علوم انساني وارد کشور شد، مجموعه‌هاي فکري و علمي معتقد به اسلام، با اين علوم به شکل علم آشنايي نداشتند؛ البته غير از فلسفه و تاريخ و ادبيات و اين چيزهايي که بومي کشور ما بود. رشته‌هاي متعددي از علوم انساني مثل جامعه شناسي،‌ روان شناسي و بسياري از رشته هاي ديگر آن، پديده‌هاي جديدي براي کشور ما بود. کساني هم که متصدي و مباشر اين کارها بودند، غالباً کساني نبودند که اعتقاد به مباني اسلامي داشته باشند. حقيقتاً غربي‌ها روي اين مسائل کار کرده بودند؛ کارهاي مدون و علمي و سروته‌دار ارائه کردند و اينها هم روي آن سهل­گرائي و آسان­پذيري، همت و تلاش نکردند تا اين علوم را بر پايه مباني بومي- حالا اسلامي اگر نبود، لااقل بر مبناي تفکرات و فرهنگ ايراني- بنا کنند. با سهل‌گرائي، علوم انساني را گرفتند و ترجمه کردند، که تا امروز ادامه پيدا کرده. و این موضوع، زمانی اهمیت می­یابد که بدانیم امروز غربى‏ها يك منطقه‏ ممنوعه‏اى در زمينه‏ علوم انسانى به وجود آورده‏اند؛ در همه‏ بخش‏هاى مختلف؛ از اقتصاد و سياست و جامعه‏شناسى و روانشناسى بگيريد تا تاريخ و ادبيات و هنر و حتى فلسفه و حتى فلسفه دين. يك عده آدم ضعيف‏النفس هم دلباخته‏ اينها شده‏اند و نگاه مى‏كنند به دهن اينها كه ببينند چه مى‏گويند؛ هر چه آنها گفته‏اند، برايشان مى‏شود وحى مُنزل؛ اين است كه بد و غلط است. مثلاً چند تا فكر داراى اقتدار علمى، در يك نقطه‏ دنيا به يك نتيجه‏اى رسيده‏اند، اين معنايش اين نيست كه هر آن­چه كه آنها فهميده‏اند، درست است!" بنابراین، توصیه مقام معظم رهبری در این رابطه این است که: شما به مبانى خودتان نگاه كنيد؛ ما تاريخ، فلسفه، فلسفه‏ دين، هنر و ادبيات، و بسيارى از علوم انسانى ديگرى كه ديگران حتى آنها را ساخته‏اند و به صورت يك علم در آورده‏اند- يعنى يك بناى علمى به آن داده‏اند- مواد آن در فرهنگ و ميراث علمى، فرهنگى و دينى خود ما وجود دارد. بايد يك بناى اين‏چنينى و مستقل بسازيم. رهبری، ضعف را در آن­جا می­دانند که اساتيدى، فرآورده‏هاى انديشه‏هاى غربى در علوم انسانى را بت خود دانسته و در مقابل خدا مى‏گويند سجده نكنيد؛ اما در مقابل بت‏ها به راحتى سجده مى‏كنند؛ دانشجوى جوان را دست او بدهى، بافت و ساخت فكرى او را همان‏طورى كه متناسب با آن بت خود او است، مى‏سازد؛ اين ارزشى ندارد و درست نيست. ایشان در رابطه با این اساتید می­فرمایند: بنده به اين‏طور افراد، هيچ اعتقادى ندارم. اين استاد هر چه هم دانشمند باشد، وجودش نافع نيست، مضرّ است. بنابراین به تعبیر رهبر انقلاب: تقليد، رايج شدن و پيشرفت تقليد، پيشرفت نيست. وابسته كردن اقتصاد، تقليدى كردن علم، ترجمه­گرايى در دانشگاه؛ كه هر چه كه آن طرف مرزها، مرزهاى غربى و كشورهاى اروپايى، گفته‏اند، ما همان را ترجمه كنيم و اگر كسى حرف زد، بگويند مخالف علم حرف مى‏زند؛ پيشرفت نيست و ما اين را پيشرفت نمى‏دانيم. البته این بدان معنا نیست که ایشان با ترجمه، مشکلی داشته باشند، بلکه ترجمه­ای را خوب می­دانند که علم­ساز باشد و باعث به وجود آمدن علم بومی شود؛ چنان­که می فرمایند: اين­كه ترجمه را رد كنيم؛ من اين را بارها در مجامع دانشگاهى گفته‏ام؛ نخير، ترجمه هم خيلى خوب است؛ ياد گرفتن از ديگران خوب است؛ اما ترجمه كنيم تا بتوانيم خودمان به وجود آوريم. حرف ديگران را بفهميم تا حرف نو به ذهن خود ما برسد؛ نه اين­كه هميشه پاى حرف كهنه‏ ديگران بمانيم. يك حرفى را در زمينه‏ مسائل اجتماعى پنجاه، شصت سال پيش فلان نويسنده يا فيلسوف يا شبه فيلسوف فرهنگى گفته، حالا آقايى بيايد در دانشگاه، دهنش را با غرور پُر كند و همان را دوباره به عنوان حرف نو براى دانشجو بيان كند! اين پيشرفت نيست؛ پسرفت است. زبان و ملى را مغشوش كردن، هويت اسلامى ملى را سلب كردن و مدل‏بازى به جاى مدل‏سازى، پيشرفت نيست. ما وابسته شدن و غربى شدن را پيشرفت نمى‏دانيم.

اولين نظر را شما بدهيد

اظهار نظر کنید

لطفا موضوع نظر را مرتبط با موضوع متن انتخاب کنید. درگیریهای لفظی شخصی حذف خواهد شد. لطفا از قسمت نظرات جهت تبلیغ سایت یا بلاگ خود استفاده نکنید . اینگونه نظرها حذف خواهد شد. فقط کافیست که مرورگر خود را Refresh کنید تا کد امنیتی جدید ظاهر شود قبل از اینکه بر روی کلید 'ارسال' کلیک کنید به خاطر داشته باشید که این کار فقط وقتی نیاز میشود که شما کد امنیتی را اشتباه وارد کرده باشید.
نام :*
پست الکترونیکی :
آدرس سایت یا بلاگ :
موضوع :
BBCode:
متن نظر :*
کد رمز :*
	اگر نظر جدیدی وارد شد به پست الکترونیکی من فرستاده شود.