وحدت حوزه و دانشگاه از منظر آیت الله جوادی آملی

 روزنامه تهران امروز: شنبه 28 آذرماه 1388 / سید جواد میر خلیلی

همیشه برای شناختن اهمیت مسائل، خصوصاً در حوزه­هایی که آسیب با فرصت عجین است و مرز میان آن دو، نزدیک؛ می­بایست مشکل یا آسیب را شناخت تا از غلتیدن در دام اختلافات پیشارو در امان ماند و آن را به فرصت تبدیل کرد. یکی از موضوعاتی که ما را همواره به بررسی وضعیت موجود و آینده آن برای پیشبرد اهداف انقلاب فرا می­خواند، بحث وحدت حوزه و دانشگاه است که از اهمّ مسائل در حوزه­های کلان­نگر آینده­پژوهی و آینده­نگری برای نظام مقدس اسلامی است؛ به گونه­ای که همگرایی و وحدت این دو مرکز حساس و آینده­ساز تمدن اسلامی- ایرانی می­تواند زمینه­ساز تحقق آرمان­های امام راحلمان(ره) و افرادی چون آیت الله دکتر شهید مفتح و علامه شهید مطهری باشد. در این نوشتار سعی داریم تا با تکیه بر دیدگاه­های آیت الله جوادی آملی راجع به وحدت حوزه و دانشگاه به این بحث مهم و اساسی بپردازیم و البته راهکارهایی را که می­توان این دو نهاد را به یکدیگر نزدیک­تر ساخت را نیز بررسی می­نماییم.

آیت الله جوادی آملی در یکی از سخنرانی­های خود با بیان این نکته که تا ما به خطر اختلاف آشنا نشويم از منافع وحدت آگاه نخواهيم شد و تا از منافع وحدت آگاه نشويم به بحثش نمي‌پردازيم، براي تحصيلش نمي‌كوشيم و براي حراستش سعي نمي‌كنيم؛ در رابطه با ضرورت وحدت، حدیثی را از پیامبر اعظم(ص) نقل کرده بودند که: «اياكم و البغضاء و اياكم و كذا و كذا فانها الحالقه لدينكم». و سپس در تشریح و توضیح این بیان شریف رسول الله بر آمده و نکات ظریفی را حاصل کرده بودند که توجه به آنها در بحث از وحدت حوزه و دانشگاه، بسیار

می­تواند کارآمد و کارساز باشد. ایشان گفته بودند: "اختلاف، مثل يك تيغ تيز به دست اختلاف­كنندگان است كه هر روز دينشان را تيغ مي‌كشند؛ مثل كسي­كه سرش را هر روز تيغ مي‌كشد ديگر مويي نمي‌ماند و نمي‌رويد." آقای جوادی آملی، با بررسی این حدیث شریف در ارتباط با وحدت این دو نهاد حساس کشور می­فرمایند: "كينه يعني اين! دو نفر در حوزه يا دانشگاه كه با هم اختلاف دارند محور اساسي اختلاف، دين و خدا و امثال ذلك است لذا براي اينكه ديگري را از پا در بياورد از هيچ كاري كوتاهي نمي‌كند. اما در واقع دارد دين خودش را تيغ مي‌كشد. اين آن را تكفير مي‌كند و آن اين را تفسيق مي‌كند. در اين ميان دين خود را تيغ مي‌كشند. ديگر ديني براي طرفين باقي نمي‌ماند. وقتي براي طرفين، ديني باقي نماند به جامعه سرايت مي‌كند. جامعه كه از دين تهي شد حمله بيگانه همان و سلطه او همان. پس انسان هيچ چاره‌اي ندارد مگر آنكه متحدانه بينديشد." این بیان، آن­قدر قابل توجه است که هر عاقلی را به تأمل وا می­دارد؛ چنان­که توجه به این مهم، نجات­بخش و یاری­کننده استقلال و حتی منافع ملی و امنیت ملی تلقی می­شود. چرا که اگر دو نفر از حوزه و دانشگاه با اختلافات خود، آن را به جامعه سرایت دهند، جامعه را از دین تهی کرده و دشمنان را برای دست­اندازی به نظام جری می­سازند. و این همان هشداری است که همه را از اختلاف می­ترساند و آنها را به وحدت و همگرایی با یکدیگر فرا می­خواند.

آیت الله جوادی آملی، در رابطه با راهکارهای تحقق وحدت و یا همان راههای برقراري وحدت، نظرات دقیقی دارند؛ چنان­که می­فرمایند تا انسان، دشمن و راه نفوذ او را نشناسد نمي‌تواند وحدت را برقرار و حفظ كند. ایشان با ذکر حدیثی از پيامبر(ص) که: علما مرزداران دينند و یا این بیان شریف امام علی(ع) که: «من نام لاينام عنه» كسيكه در سنگر است نبايد بخوابد بلكه خواب را مزمزه مي‌كند. اما اگر كسي خوابش برد دشمن كه نمي‌خوابد، بیان می­کنند که: بنابراين، اگر كسي نداند دشمن او كيست و كالاي او چيست، چه مي‌خواهد و از چه راه وارد مي‌شود قهراً سرمايه را مي‌بازد. بنابراین از دیدگاه ایشان، حوزه‌هاي علمي و دانشگاهي با سه عنصر محوري كار دارند كه در همه اين عناصر، دشمن نفوذ كرده است: معلوم، علم و عالم. در مورد معلوم، خداوند مي‌فرمايد همه چيز عالم سرجاي خودشانند. اگر شما صدها بار هم خدمت معلومات برويد مي‌بينيد هيچ شكاف و اختلاف و بي‌نظمي در آنها نيست. لو كان فيهما الهه الا الله لفسدتا. و نيز مي‏فرمايد: ما تري في خلق الرحمن من تفاوت فارجع البصر ينقلب اليك كرتين. با توجه به معناي كلمه فوت، معنايش اين است كه هيچ كس سرجايش را ترك نكرده. اگر كسي پست خودش را ترك كند مي‌شود فوت. پس خداوند فرمود من معلوم را از صدر تا ساقه جهان طوري آفريده‌ام كه هيچ اختلافي بين آنها نيست و همه از عرش تا فرش مسخرند. در مورد علوم نيز خداوند جوري تنظيم فرموده كه هيچ علمي علم ديگر را نفي نمي‌كند؛ بعضي در خدمت بعضي‌ هستند. بعضي‌ها خدمتگذار بعضي‌اند بعضي فائده بعض ديگرند. هيچ نقد و نقضي بين سلسله دانش‌ها نيست. بعضي مبادي‌شان را از بعض ديگر، بعضي مسائلشان را از برخي ديگر مي‌گيرند و بعضي وامدار بعضي‌اند.

آیت الله جوادی در ادامه، نسبت به عنصر سوم كه علماي حوزه و دانشگاهند، بیان می­کنند که ذات اقدس اله بما خبر داد كه عواملي چند، هم در معلوم اثر گذاشتند هم در علوم و هم تلاش مي‏كنند در علماي حوزه و دانشگاه اثر بگذارند. اما در معلوم اثر گذاشتند: ظهر الفساد في البر و البحر بما كسبت ايدي الناس. اين وضع محيط زيست در اثر همين است؛ يهلك الحرث و النسل؛ ان الملوك اذا دخلوا قريه افسدوها و جعلوا اعزه اهلها اذله. نگذاشتند اين نظام هماهنگ زيبا باهماهنگي، به مردم خدمت كند. آيه ظهر الفساد في البر و البحر دو مطلب را به ما مي‌گويد: 1. اين نظام هماهنگ بود، بيگانه نفوذ كرد و اين نظام را بهم زد، يعني معلوم‌ها را به هم زد. 2. درباره علوم فرمود: تمام علوم خدمتگذار يكديگرند اما شبهه كه آمد آن علم نه تنها مشكل خودش را حل نمي‌كند بلكه چوب لاي چرخ علم ديگر مي‌گذارد. اين شبهات از كجا پديد مي‌آيد: ان الشياطين ليوحون الي اوليائهم. شيطان نه تنها به آن طاغيان مي‌گويد فساد و اهلاك حرث و نسل را برعهده بگيريد به برخي عالمان نيز مي‌گويد شبهه ايجاد كنيد. شبهه ويروسي است كه بساط علم را بر هم مي‌زند. تمام اين مغالطه‌هايي كه سيزده قسمش در منطق آمده و ممكن است زيرمجموعه‌‌اش خيلي بيش از اينها باشد همه به دخالت شيطان است: يا محمول را به جاي محمول ديگر يا موضوع را به جاي موضوع ديگر مي‌گذارد و يا رابطه‌ها را منقطع مي‌كند. در هر موردي كه انسان اشتباه مي‌كند به دخالت شيطان است. پس ظهر الفساد في العلوم، چه علوم بحري و چه علوم بري، بما كسبت ايدي الناس بوسوسه ابليس. اينكه خداوند فرمود اتقوا الله و يعلمكم الله سرّش اين است كه يعني طوري زندگي كنيد كه او نتواند راه پيدا كند. شما مطلب را درست بفهميد. عمده آن است كه ما خودمان را دريابيم. اگر ما آدم خوبي باشيم هم مي‌توانيم جلو فساد را بگيريم هم مي‌توانيم منشأ فساد را شناسايي كنيم هم جلو شبهات را بگيريم و هم به شبهات پاسخ دهيم. شيطان به وسيله طاغيان و مشايخ سوء، نه تنها در معلوم‌ها اثر گذاشته و آنها را فاسد كرده و در علوم اثر گذاشته و آنها را با شبهه قرين كرده بلكه علما و دانشگاهي‌ها را، حوزه و دانشگاه را رها نمي‌كند. البته بزرگاني در دانشگاه و حوزه هستند كه هميشه مواظب خودشان بوده و هستند. حريم آنها محفوظ است.

از دیدگاه ایشان، شيطان به وسيله طاغيان و مشايخ سوء، نه تنها در معلوم‌ها اثر گذاشته و آنها را فاسد كرده و در علوم اثر گذاشته و آنها را با شبهه قرين كرده بلكه علما و دانشگاهي‌ها را، حوزه و دانشگاه را رها نمي‌كند. البته بزرگاني در دانشگاه و حوزه هستند كه هميشه مواظب خودشان بوده و هستند. حريم آنها محفوظ است.

در ادامه، آیت الله جوادی با بیان مطلبی در رابطه با این­که: آنچه فلاسفه غرب تلاش كردند آنست كه علم چقدر معلوم را نشان مي‌دهد. اما آنچه جايش خالي است اينست كه علم چقدر عالم را اصلاح كرده است؟ اين علم يك آينه‌اي است كه هم واقع را نشان مي‌دهد هم درون را. كمبود ما از اينجا شروع مي‌شود و قهراً با اين كمبود، وحدت رخت بر مي‌بندد و بسياري از بركات مي‌رود و رذايل به جاي آنها مي‌نشيند. كمبود، آنست كه بشر درباره اين علوم كه چهره‌اي به واقع و چهره‌اي هم به عالم دارد فقط تك بعدي تلاش كرد.

به فرموده ایشان اگر كسي چهار تا كلمه ياد گرفت و گفت انا اعلم منه، اين تريبون شيطان است. اگر ما خودمان را ساختيم هرگز ديگران را كم نمي‌گيريم. كسيكه اخترشناس است دارد آيات تكويني سپهر را تفسير مي‌كند، او كه بحرشناس است، آنكه گياه‌شناس است، آنكه جانورشناس يا داروشناس است همه مفسران كتاب تكوين خدايند. قهراً كسي، كسي را طرد نمي‌كند. اگر عالم ببيند چه اندازه علم در او اثر كرده و ساخته شده هيچ مشكلي پيش نمي‌آيد.

به تعبیر آیت الله جوادی آملی: اگر ما حوزويان و دانشگاهيان، خود را ساختيم و علم را آينه قرار داديم و بفهميم كه اين علم را از طرف معلم- علَّم الانسان ما لم يعلم - نشان دهيم نه به طرف معلوم نه به طرف عالم، آنگاه تمام لذت‌ها بهره ماست. به ما گفته‌اند اگر عالم شدي آينه دستت هست به روي معلم نگاه‌دار. آنگاه كه واقع را درباره زمين و آسمان و شمس و قمر فهميدي تو كه نمي‌خواهي براي هميشه زمين‌شناس و آسمان‌شناس باشي. اگر ذات اقدس اله فرمود: شمس و قمر را عبادت نكن ماه را نپرست ماه آفرين را بپرست، در همين راستاست.

اولين نظر را شما بدهيد

اظهار نظر کنید

لطفا موضوع نظر را مرتبط با موضوع متن انتخاب کنید. درگیریهای لفظی شخصی حذف خواهد شد. لطفا از قسمت نظرات جهت تبلیغ سایت یا بلاگ خود استفاده نکنید . اینگونه نظرها حذف خواهد شد. فقط کافیست که مرورگر خود را Refresh کنید تا کد امنیتی جدید ظاهر شود قبل از اینکه بر روی کلید 'ارسال' کلیک کنید به خاطر داشته باشید که این کار فقط وقتی نیاز میشود که شما کد امنیتی را اشتباه وارد کرده باشید.
نام :*
پست الکترونیکی :
آدرس سایت یا بلاگ :
موضوع :
BBCode:
متن نظر :*
کد رمز :*
	اگر نظر جدیدی وارد شد به پست الکترونیکی من فرستاده شود.