سياست اگر از اخلاق سرچشمه بگيرد، وسيله‌‌‌‌‌ كمال است

اخلاق سیاسی و کمال سیاست از دیدگاه مقام معظم رهبری

روزنامه جام جم: چهارشنبه 30 دی 1388 / سید جواد میرخلیلی

اشاره: این شب­ها شاهد دور جدیدی از مناظرات تلویزیونی هستیم که بینندگان زیادی را به خود جلب کرده است، اما در این میان، آن­چه که انتظار مردم است و البته توصیه مؤکد مقام معظم رهبری، به ویژه در خطبه­های نماز جمعه 29 خردادماه؛ این است که مناظره­کنندگان، پا را از چارچوب­های اخلاقی فراتر نگذارند تا موجب تزریق جو بدبینی مردم نسبت به مسئولین و نظام نشود؛ چنان­که رهبر فرزانه انقلاب در خطبه دوم نماز جمعه 29 خرداد فرمودند: "اين گفتگوها نبايد به جائى برسد كه تبديل بشود به كدورت و كينه. اگر اين شد، آنوقت اثر عكس خواهد داشت." به همین دلیل و به جهت اهمیت موضوع اخلاق سیاسی در مناظره­های طرفینی، در این نوشتار به اخلاق سیاسی از دیدگاه مقام معظم رهبری و مؤلفه­های عمده این اخلاق از دیدگاه ایشان می­پردازیم. به این امید که شاهد اوج­گیری نشاط سیاسی در کشور عزیزمان ایران با رعایت اخلاق اسلامی و سیاسی باشیم.

مقام معظم رهبری در تبیین خود از اخلاق، به برنامه­های دعوت اسلامی اشاره کرده و در رأس این برنامه­ها، سه چيز را از همه مهم­تر دانسته و می­فرمایند: در آيات كريمه‏ قرآن به این سه تصريح شده است: علم و حكمت، تزكيه و اخلاق، و عدالت و انصاف(بيانات رهبر معظم انقلاب در ديدار مسئولان نظام و قشرهاى مختلف مردم‏ در سالروز مبعث پيامبر اكرم(ص)20/5/1386). ایشان با این دسته­بندی از برنامه­های دعوت اسلامی و به خصوص بحث اخلاق، معتقدند که: گرفتاريهاى بشر، ناشى از دور افتادن از تزكيه‏ اخلاقى است(همان). رهبر معظم انقلاب، مخاطب این سخنان را در درجه اول، خواص می­دانند و قائل به این هستند که: در درجه‏ اول نخبگان ملتها، مسئولان امور كشورها و جوامع، مخاطب اين سخنند. اگر در قله‏هاى جوامع بشرى - كه نخبگان سياسى و علمى و فرهنگى قرار دارند - اخلاق و معنويت و تزكيه وجود داشته باشد، اين سرچشمه‏ فياض به دامنه‏ها خواهد رسيد و مردم هم از اخلاق نيك برخوردار خواهند شد(همان). بنابراین از دیدگاه ایشان: تزكيه‏ اخلاقى براى يك كشور، يك امر ضرورى است؛ مهرورزى انسانها با يكديگر، انصاف انسانها نسبت به يكديگر، رعايت حال انسانهاى ديگر در برنامه‏ريزى زندگى انسان، رحم و مروت بين افراد بشر، چيزهائى است كه زندگى بشر را آرامش ميبخشد(همان).

ایشان در جای دیگری با تبیین خلقیات اسلامی به برخی دیگر از مؤلفه ها و راهکارهای اصلاح اخلاق سیاسی اجتماعی جامعه پرداخته و بر این باورند که می­بایست این مسئله به صورت یک اخلاق ملی و خصال ملی در آید: به تعبیر ایشان:... ما احتياج داريم به صفا، احتياج داريم به يكرنگى، احتياج داريم به روح اخوت و برادرى، احتياج داريم به اينكه هر انسانى در

جامعه‏مان نسبت به همسايگان خودش در خانه، در محل كسب، در خيابان احساس امنيت كند و خود را در امان بداند؛ احساس ناامنى نكند...اين‌ها بايد به صورت خصال ملى در بيايد. ترحم كردن به يكديگر، اميد به آينده، تزريق اميد به ديگران؛ اين‌ها خصوصياتى است كه اگر در يك ملت باشد، آن ملت راه تكامل را خوب می‌پيمايد. ما به اين‌ها نياز داريم(بيانات در ديدار شاعران با رهبر انقلاب در نيمه‌ ماه مبارك رمضان‏ 25/6/1387).

مقام معظم رهبری در یکی از سخنرانی­های خود ضمن تبیین مواضع سیاسی امام علی(ع) به بعد اخلاقی و اخلاق سیاسی در رفتار ایشان می پردازند و می فرمایند:  يكى از كارهاى مستمر اميرالمؤمنين پرداختن به تربيت اخلاقى آن مردم است. همه‏ انحرافهائى كه در جامعه پيش مى‏آيد، برگشتش و ريشه‏اش در اخلاقيات ماست. اخلاق انسان، خصوصيات و خصال اخلاقى انسانها، عمل آنها را جهت ميدهد و ترسيم ميكند. اگر ما در يك جامعه‏اى يا در سطح دنيا كجرفتارى‏هائى را مشاهده ميكنيم، بايد ريشه‏ى آنها را در خُلقيات ناپسند ملاحظه كنيم(خطبه‌های نماز جمعه تهران 30/6/1387).

ایشان در جای دیگری ضمن تبیین سلوک سیاسی امام علی(ع)، آن را عجین با سلوک اخلاقی او دانسته و می فرمایند: سلوك سياسى اميرالمؤمنين از سلوك معنوى و اخلاقى او جدا نيست؛ سياست اميرالمؤمنين هم، آميخته‌‌‌‌‌ با معنويت است، آميخته‌‌‌‌‌ با اخلاق است، اصلاً منشأ گرفته‌‌‌‌‌ از معنويت على و اخلاق اوست. سياست اگر از اخلاق سرچشمه بگيرد، از معنويت سيراب بشود، براى مردمى كه مواجه با آن سياستند، وسيله‌‌‌‌‌ كمال است، راه بهشت است؛ اما اگر سياست از اخلاق جدا شد، از معنويت جدا شد، آن وقت سياست‌‌‌‌‌ورزى ميشود؛ يك وسيله‌‌‌‌‌اى براى كسب قدرت، به هر قيمت؛ براى كسب ثروت، براى پيش بردن كار خود در دنيا. اين سياست ميشود آفت؛ براى خود سياست‌‌‌‌‌ورز هم آفت است، براى مردمى هم كه در عرصه‌‌‌‌‌ زندگى آنها اين سياست ورزيده ميشود هم آفت است(خطبه‌های نماز جمعه‌ی‌ تهران 20/6/1388).

ایشان در ادامه به تبیین اخلاق سیاسی و رفتار سیاسی از دیدگاه امام علی(ع) می پردازند و می فرمایند: در اين سياست‌‌‌‌‌ورزى، اميرالمؤمنين يكى از خصوصياتش اين است که: از مكر و فريب دور است... روش اميرالمؤمنين اين است. تقوا كه نبود، دست و زبان انسان باز است، ميتواند همه چيز بگويد، خلاف واقع ميتواند بگويد، تهمت ميتواند بزند، دروغ به مردم ميتواند بگويد، نقض تعهدات ميتواند بكند، دلبستگى به دشمنانِ صراط مستقيم ميتواند پيدا كند. وقتى تقوا نبود، اينجورى است. اميرالمؤمنين ميفرمايد: من سياست را با تقوا انتخاب كردم، با تقوا اختيار كردم؛ اين است كه در روش اميرالمؤمنين، مكارى و حيله‌‌‌‌‌گرى و كارهاى كثيف و اين چيزها وجود ندارد(همان).

مقام معظم رهبری، يكى از خطرات جدائى دين از سياست را این می­دانند كه وقتى سياست از دين جدا شد، از اخلاق جدا خواهد شد، از معنويت جدا خواهد شد. در نظامهاى سكولار و بى‌‌‌‌‌رابطه‌‌‌‌‌ با دين، اخلاق در اغلب نزديك به همه‌‌‌‌‌ موارد، از بين رفته است. به تعبیر ایشان، وقتى دين از سياست جدا شد، سياست ميشود غير اخلاقى، مبنى بر همه‌‌‌‌‌ محاسبات مادى و نفع‌‌‌‌‌طلبانه(همان).

از دیدگاه رهبر معظم انقلاب: رفتارهاى سياسى اميرالمؤمنين این گونه بود که اولاً تا حد ممكن با مخالفان خودش، حتّى با دشمنان خودش مدارا كرد. و به تعبیر ایشان: اينى كه مى‌‌‌‌‌بينيد اميرالمؤمنين سه جنگ را در دوران حدود پنج سالِ حكومت خود مجبور شد و تحمل كرد، بعد از اين بود كه همه‌‌‌‌‌ مداراهاى لازم انجام گرفته بود. اميرالمؤمنين كسى نبود كه بدون رعايت مداراهاى لازم با مخالفان، اول دست به شمشير ببرد(همان).

مقام معظم رهبری در جای دیگری می­فرمایند: يكى از خصوصيات اميرالمؤمنين در ممشاى سياسى‌‌‌‌‌اش اين بود كه با دشمنان خود و مخالفان خود با استدلال حرف ميزد و استدلال ميكرد. با اينها(معاویه و طلحه و زبیر) متواضعانه حرف ميزند، توضيح ميدهد؛ ميگويد: من دنبال دشمن نميگردم. اين مدارا را دارد. اما آن وقتى كه اين مدارا اثر نكند، آن وقت جاى قاطعيت علوى است(همان).

رهبر معظم انقلاب در ادامه به يكى دیگر از خصوصيات سياست‌‌‌‌‌ورزى اميرالمؤمنين اشاره کرده و می فرمایند: امام علی(ع) براى پيروز شدن، به ظلم و به دروغ و به كارهاى ظالمانه متوسل نميشد. يك عده‌‌‌‌‌اى در اوائل حكومت اميرالمؤمنين آمدند كه آقا شما اين افرادى كه تو جامعه هستند - اين متنفذين - يك مقدارى ملاحظه‌‌‌‌‌ى اينها را بكن و سهم بيشترى از بيت‌‌‌‌‌المال به اينها بده، مخالفت اينها را موجب نشو و دلهايشان را جلب كن! فرمود: «أ تأمرونّى ان أطلب النّصر بالجور»؛ شما ميخواهيد من پيروزى را به وسيله‌‌‌‌‌ ظلم براى خودم دست و پا كنم؟ «واللَّه لا اطور به ما سمر سمير و ما أمّ نجم فى السّماء نجما»؛ امكان ندارد اميرالمؤمنين با ظلم، با راه غلط و خطا، با شيوه‌‌‌‌‌هاى غير اسلامى دوست براى خودش درست كند(همان).

همچنین يكى دیگر از خصوصيات اميرالمؤمنين در سلوك سياسى‌‌‌‌‌اش از دیدگاه رهبر فرزانه انقلاب، اين بود كه از مردم جداً - نه به صورت تعارف - درخواست ميكند كه با او متملقانه حرف نزنند، چاپلوسى نكنند، تصنع در برخورد با او به خرج ندهند: «فلا تكلّمونى بما تكلّم به الجبابره»؛ آنجورى كه با پادشاهان، با جباران حرف ميزنند، با من حرف نزنيد. اين هم يكى از خصوصيات سياست اميرالمؤمنين است(همان).

به تعبیر مقام معظم رهبری، يكى از خصوصيات ديگر امام علی(ع) اين است كه رفتارش با مخالفان و معارضان يك جور نيست؛ همه را به يك چوب نميراند. اميرالمؤمنين فرق ميگذارد بين افرادى و جريانهائى، با افرادى و جريانهاى ديگرى. درباره‌‌‌‌‌ خوارجِ - البته در مقابل انحراف و انحطاط و توسل به ظواهر دينى - بدون اعتقاد، على ايستاد؛ هم در مقابل معاويه ايستاد - آنوقتى كه قرآنها را سر نيزه كردند، اميرالمؤمنين فرمود: واللَّه اين مكر است، اين خدعه است، اين فريب است؛ اينها به قرآن اعتقادى ندارند - هم در آنوقتى كه خوارج با آن ظواهر دينى، با آن صوت حزين قرآن‌‌‌‌‌خوانى در مقابل حضرت قرار گرفتند، حضرت ايستاد. يعنى آنجائى كه كسانى بخواهند با ظواهر دينى كار بكنند و پيش بروند، اميرالمؤمنين مى‌‌‌‌‌ايستاد؛ حالا چه معاويه بود، چه خوارج بود؛ تفاوتى نميكرد. اما در عين حال يك جور با اينها برخورد نميكرد. ايستادگى بود، اما نصيحت اميرالمؤمنين و رفتار خود او هميشه اين بود. لذا فرمود «لاتقاتلوا الخوارج بعدى»؛ بعد از من با خوارج نجنگيد؛ جنگ با خوارج نكنيد؛ «فليس من طلب الحقّ فاخطأه كمن طلب الباطل فأدركه»؛ آن كسى كه دنبال حق هست، منتها اشتباه ميكند - دنبال حق است؛ از روى جهالت، از روى قشرى‌‌‌‌‌گرى خطا ميكند، اشتباه ميكند - او مثل كسى نيست كه دنبال باطل ميرود و به باطل ميرسد؛ اينها يك جور نيستند. اين سلوك سياسى اميرالمؤمنين است. وقتى نگاه ميكنيم، مى‌‌‌‌‌بينيم كه اين سلوك سياسى عيناً با رفتار معنوى آن بزرگوار، همخوان و قابل تطبيق است(همان).

مقام معظم رهبری در مورد دیگری با برتر شمردن اخلاق از عمل، می­فرمایند: به اخلاق خودمان هم برسيم. اخلاق اهميتش از عمل هم بيشتر است. فضاى جامعه را فضاى برادرى، مهربانى، حسن ظن قرار بدهيم. ایشان در ادامه می­فرمایند: من هيچ موافق نيستم با اينكه فضاى جامعه را فضاى سوءظن و فضاى بدگمانى قرار بدهيم. اين عادات را از خودمان بايد دور كنيم. اينكه متأسفانه باب شده كه روزنامه و رسانه و دستگاه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هاى گوناگون ارتباطى، روشى را در پيش گرفته‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اند براى متهم كردن يكديگر، اين چيز خوبى نيست؛ اين چيز خوبى نيست، دل ما را تاريك ميكند، فضاى زندگى ما را ظلمانى ميكند.

ایشان در ادامه می فرمایند: فضا را نبايد از تهمت و از گمان سوء پر كرد. قرآن كريم ميفرمايد: «لو لا اذ سمعتموه ظنّ المؤمنون و المؤمنات بانفسهم خيرا»؛ وقتى ميشنويد كه يكى را متهم ميكنند، چرا به همديگر حسن ظن نداريد؟(خطبه ‏هاى نماز عيد سعيد فطر 29/6/1388).

نوشتار حاضر را با این حدیث زیبا از پیامبر اعظم(ص) به پایان می­بریم که فرمودند: من مبعوث شده­ام برای تکمیل و تتمیم فضیلت­های اخلاقی.

نظرات (1)

1. -07-11-1388 -12:-بهمن

اخلاق اسلامی

به نظر من هم اخلاق عمل را میسازد و این اخلاق هرچه به اخلاق اسلامی و سیره ی رسول خدا(ص) و ائمه اطهار (سلام اللّه علیها) نزدیک تر باشد پسندیده تر است 
قرآن کریم چه زیبا می فرماید:وقتى ميشنويد كه يكى را متهم ميكنند، چرا به همديگر حسن ظن نداريد؟ 
به نظر من این دیدگاه و این طرز فکر که خداوند در قرآن بیان نموده اند سرچشمه ی نگرش زیبا داشتن و سرچشمه ی نگرش افراد بهشتی است که دل خود را از هرگونه سوء ظن پاک نگه می دارند تا به قرب الهی دست یابند. 
انشاا.. که همه ی ما هم در این مسیر قدم برداریم و جامعه را سرشار از اخلاق اسلامی نماییم.آمین

اظهار نظر کنید

لطفا موضوع نظر را مرتبط با موضوع متن انتخاب کنید. درگیریهای لفظی شخصی حذف خواهد شد. لطفا از قسمت نظرات جهت تبلیغ سایت یا بلاگ خود استفاده نکنید . اینگونه نظرها حذف خواهد شد. فقط کافیست که مرورگر خود را Refresh کنید تا کد امنیتی جدید ظاهر شود قبل از اینکه بر روی کلید 'ارسال' کلیک کنید به خاطر داشته باشید که این کار فقط وقتی نیاز میشود که شما کد امنیتی را اشتباه وارد کرده باشید.
نام :*
پست الکترونیکی :
آدرس سایت یا بلاگ :
موضوع :
BBCode:
متن نظر :*
کد رمز :*
	اگر نظر جدیدی وارد شد به پست الکترونیکی من فرستاده شود.